Лідзкія ўражаньні
Паўстагодзьдзя таму чэмпіянат Ліды па шахматах выйграў першакатэгорнік Вацлаў Гебельт (1913-1999). У першынствах краіны ён не выступаў, затое зрабіўся найславуцейшым беларускім кампазытарам-праблемістам, ачольваў гарадскую шахматную фэдэрацыю. Што дзеецца ў ёй цяперака?
Завітаўшы ў шахматна-шашачны клюб, што туліцца ў пакойчыку пры ўпраўленьні спорту і турызму, я напаткаў тузін аматараў бліцу. Гуляюць яны на ўзроўні другога-першага разраду. Фэдэрацыя шахмат у Лідзе – успамін з 1990-х гадоў. Турніры ладзяцца рэдка, апошняе першынство Ліды прайшло гадоў пару таму. Хто выйграў – наведнікі клюбу толкам ня помняць. Затое ахвотна распавядаюць пра ўраджэнца Ліды Аляксея Чарнушэвіча, зь якім сьпярша займалася Валянціна Белавус, пазьней – Юры Дайлідка. Чарнушэвічу пад трыццаць: заваяваўшы званьне міжнароднага майстра, ён зьехаў у Францыю навучаць шахматам францускіх дзяцей. У Лідзе ж майстроў па вочнай гульні не засталося: праўда, пасьля доўгага роздуму, адзін з суразмоўцаў прыгадвае: "ёсць майстар спорту сярод інвалідаў, Уладзімер Кузьмін – гуляе, бадай, у сілу кандыдата". "Кандыдат у майстры Барыс Бяроза паказваў выдатныя вынікі, ды загінуў у аўтакатастрофе".
У клюбе вісяць партрэты чэмпіёнаў сьвету, на століку – шахматныя часопісы эпохі Гебельта. Утульна, але неяк сумнавата. Міхал, дзяжурны па шашках, даволі скора выганяе нас вонкі – клюб адкрываецца ў пяць гадзін, а закрываецца ў восем. Трэнэр Уладзімер Левы, які вядзе групы ў дзіцяча-юнацкім клюбе пры раённай управе адукацыі, наракае на канкурэнтаў: "Як стварылі кампутарныя клюбы – пачаўся адсеў. Школьнікам больш цікавыя "стралялкі", чым шахматы". Яму падтаквае вучань Дзіма Богдан: "шахматы слаба прапагандуюцца дзяржавай, бо гэта не алімпійскі від спорту". Усё ж высьвятляецца, што ў Гародню, на алімпійскія дні моладзі, юныя лідчане выяжджаюць: увесну занялі трэцяе месца ў вобласьці.
Веды пра шахматы пашыраюцца праз раённую газэту – на жаль, толькі па-расейску. "Так намовіў рэдактар", – тлумачыць Алесь Сымановіч, загадчык шахматнага аддзелу, – "увогуле, сёлета аддзел хацелі прыкрыць, але дапамог адзін чытач-інвалід, патэлефанаваў старшыні райвыканкаму, што хоча надалей чытаць пра шахматы". Матэрыялы ў "Лідскай газеце" прысьвечаны найперш кампазыцыі: сп. Сымановіч лічыць яе самастойнай галіной мастацтва. А вось для 39-гадовага бульбавода Віктара Волчака зь вёскі Касоўшчына гэта хобі, адхлань… Сп. Волчак, шматразовы чэмпіён краіны ў складаньні задач, выпусьціў у Лідзе кнігу па кампазыцыі, цяпер рыхтуе другую. Зь дзіцячай непасрэднасьцю былы дэсантнік цешыцца тым, што пра яго напісала "Гродзенская праўда". Міжволі пераймаеш ягоную радасьць.
У Лідзе працуюць некалькі прафэсійных трэнэраў: той жа Дайлідка, кандыдат у майстры Сяргей Банцэвіч, чый выхаванец Валерка Мяркулаў заняў высокае месца на чэмпіянаце Беларусі сярод дзяцей да 10 гадоў. Ды ўсё-ткі мне здалося, што тутэйшыя аматары шахмат аддаюць перавагу шляху Гебельта-Сымановіча-Волчака. Наўрад ці ў Лідзе разбудуецца ўласная школа практычнай гульні, а кампазыцыя як сродак выхаваньня эстэтычных пачуцьцяў перажыве любыя нягоды.
Вольф Рубінчык
|
